ΜΥΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ, reviews

Θάλεια Καραμολέγκου
 
«Μυστικές Συναντήσεις»,το βιβλίο του Δημήτρη Αθανίτη
 
'Αυτά που δε βλέπουμε στο σινεμά, τα εκτός πλάνου, μπορεί κάποτε να είναι πιο ιντριγκαδόρικα απ'αυτά που βλέπουμε'' γράφει ο Αθανίτης.
 
Κι η αλήθεια είναι πως έχει μια μοναδική ικανότητα να διεισδύει κάτω από την επιφάνεια των πραγματων, και καθώς μας αφήνει γενναιόδωρα να δούμε την πολύ πιο νεανική, ακόμα και την παιδική εκδοχή του, μοιάζει σα να βρίσκεται σε μια διαρκή διαδικασία στησίματος πλάνων σε τόπους ευρύχωρους.
 
Σε τόπους όπου κι εσύ από την πλευρά σου παρακολουθείς ιστορίες αληθινές, με μια διάσταση οπωσδήποτε κινηματογραφική, ιστοριες κάθε άλλο παρά γραμμικές, καθώς το στοιχείο της ανατροπής είναι αναπόσπαστο κομμάτι τους.
Κι αν ο μηχανισμός της συγκίνησης στο σινεμά είναι πανούργος, όπως λέει ο ίδιος ο συγγραφέας/σκηνοθέτης, εδώ δεν παίζει κανένα τέτοιο παιχνίδι. Ο ρεαλισμός καταφέρνει να συμπορεύεται με μια ονειρική αντίληψη της πραγματικότητας, άλλωστε κι ο σουρεαλισμός είναι αγαπημένη σχολή του Αθανίτη.
 
Ωστόσο οι ανατροπές αυτές δεν ωθούνται από κάποιο πνεύμα λυρισμού, αλλά περισσότερο από μια ανάγκη εναρμόνισης με την ίδια τη ζωή, που συνήθως δε σ'αφήνει να έχεις τον τελευταίο λόγο στα δικά σου σενάρια.
 
Ο συγγραφέας όμως, ας μην ξεχνάμε πως πριν ξεκινήσει την κινηματογραφική του πορεία, έχει σπουδάσει αρχιτεκτονική. Και η αίσθηση του χώρου είναι κι αυτή έντονη στην ανάγνωση του βιβλίου.
Όχι μόνο γιατί κινείσαι κι εσύ μαζί του, είτε στις λούμπεν περιοχές της Αθήνας, είτε στο Βερολίνο, είτε στο Παρίσι, είτε ακόμα και στο ορμητήριο με τους ροζ τοίχους και τον πράσινο καναπέ, κατω από τον Λυκαβηττό.
Αλλά και γιατί ο χώρος είναι ζωντανός και αναπνέει όπως κι εσύ. Η Ύδρα, η Σύρος, η περιοχή του Ψυρρή μα και ο περιφερειακός δρόμος κάτω από την Ακρόπολη, δονούνται από σχήματα και όγκους, και χρώματα που κάνουν τον χρόνο ακόμα πιο ρευστό και τα πρόσωπα διαρκώς να σου ξεγλιστρούν.
 
Πού πήγε ο Σίμος ο Υπαρξιστής, πώς άφησε πίσω μόνο την αύρα της η Ζυράννα, σε ποιο στενό της Ύδρας χάθηκε η Μαργαρίτα Καραπάνου, πώς ο Βέγγος, σταθερά αεικίνητος, περνούσε από τον ένα ρόλο στον άλλον; Ο Φασμπίντερ, ο Κακογιάννης, ο Σαμπρόλ, η Πατρίτσια Χάισμιθ, ο Νίκος Τριανταφυλλίδης, ο Καφάσης, ο Κακκαβάς; και σαν λάιτ μοτίφ ο Εγγονόπουλος, γιατί, πώς θα μπορούσε να μην είναι εικαστικά πλαστική η αίσθηση που προκαλούν τα διηγήματα τούτου του βιβλίου...
 
Αλλά και πώς θα μπορούσε να λείπει το σάουντρακ των γραφομένων: στο βάθος ακούς Φρανκ Ζαππα και Κάπτεν Μπήφχαρτ και Σπέσιαλς, αλλά όσο πλησιάζεις προς τη σκηνή ακούγεται πολύ καθαρά ο Λου Ρηντ, ώσπου στο τέλος φανερώνεται η σκοτεινή πριγκήπισσα Νίκο σε μια ιδιότυπη εκκλησία, μέσα από μια μυστηριακή τελετή.
 
17-9-2017

................................................................

ΜΥΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ
 
ΣΤΡΑΤΟΣ ΚΕΡΣΑΝΙΔΗΣ
 
Μιλώντας για το βιβλίο του Δημήτρη Αθανίτη, «Μυστικές συναντήσεις», η οποία πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 9 Νοεμβρίου 2017, στην αίθουσα Τάκης Κανελλόπουλος, στο Μουσείο Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Η εκδήλωση έγινε στο πλαίσιο του 58^ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.
 
Πρόσωπα, λοιπόν. Πρόσωπα περισσότερο ή λιγότερο γνωστά, τα οποία με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο διασταυρώθηκαν με το συγγραφέα. (περίεργο μου φαίνεται που αποκαλώ το σκηνοθέτη, συγγραφέα).

Και μάλλον έχω δίκιο αφού το περιεχόμενο του βιβλίου, οι μυστικές συναντήσεις του Αθανίτη, όχι μόνον δεν είναι αποκομμένες από το σινεμά, αντίθετα μάλιστα, κάνουν το δεσμό του με το σινεμά ακόμη πιο στέρεο, χρησιμοποιώντας αυτή τη φορά ως μέσο, όχι την κάμερα αλλά το πληκτρολόγιο.
Τα αφηγήματά του μοιάζουν με τις ταινίες του. Δε θα μπορούσε φυσικά να γίνει διαφορετικά.

Και είναι κι αυτά, σαν ελεύθερα πουλιά, πετούν, γλιστρούν ανάμεσά μας, κάπου -  κάπου μας επιτρέπουν να τα αγγίξουμε όχι όμως και να τα πιάσουμε. Είναι παιχνιδιάρικα, αλλά καθόλου χαζοχαρούμενα. Γιατί είναι αφηγήματα καρδιάς κι ο Αθανίτης ξέρει πως να δημιουργεί αυτήν την ελευθεριάζουσα συγκίνηση, αυτό το χιούμορ, την  ειρωνεία και τον αυτοσαρκασμό.

Τελικά πόσο καλά γνωρίζει ο συγγραφέας-σκηνοθέτης τους ήρωές του; Θα έλεγα πολύ καλά. Ακόμη κι αν κάποιους από αυτούς δεν τους έχει συναντήσει στην πραγματικότητα. Κι όμως, τους ξέρει μέσω εκείνων των υπόγειων διαδρομών που συνδέουν τους ανθρώπους μέσα από το έργο τους. Και μέσα από άλλους δρόμους που έχουν να κάνουν με το συναισθηματικό μας κομμάτι.
Με κάποιους μιλά, με κάποιους άλλους έχει ανταλλάξει μια-δυο λέξεις, με κάποιους άλλους έχει βρεθεί απλώς στον ίδιο χώρο είτε ονειρεύτηκε να τους συναντήσει.

Τελικά τι έχει μεγαλύτερη σημασία; Η βαθιά πνευματική σχέση που έχουμε με κάποιους ανθρώπους, που την έχουμε καλλιεργήσει ή η καθημερινή αδιάφορη τριβή; Νομίζω πως η πρώτη. Κι αυτή είναι η σχέση του Δημήτρη μεν τα πρόσωπα που παρελαύνουν στις σελίδες του. Είναι άνθρωποι που τους αγάπησε, που τους ακολούθησε, που τον επηρέασαν, που τους κράτησε μέσα του τόσο βαθιά ώστε να μπορεί μετά από χρόνια να τους βγάλει προς τα έξω και να τους παρουσιάσει μπροστά στους αναγνώστες του, ως κοινούς μας φίλους.
 
Μου άρεσε πολύ η προσωπική γραφή του. Αυτό το αυτοβιογραφικό στυλ το οποίο κάνει το βιβλίο πολύ, μα πολύ, φιλικό προς τους αναγνώστες. Μου άρεσε η σοβαρότητα και όχι η σοβαροφάνεια με την  οποία μιλά για αυτούς τους ανθρώπους και για τα δικά του συναισθήματα. Μου άρεσε ο ρέων λόγος, η κινηματογραφική του γραφή -σιγά το περίεργο θα μου πείτε- η χαλαρότητα και ενθουσιασμός, η φρεσκάδα και η διακριτικότητα, η αγάπη κι ο σεβασμός.
 
Έχει μια αίσθηση γλυκιάς νοσταλγίας το βιβλίο. Ο Αθανίτης θυμάται και ανασυνθέτει τις μνήμες του. Θυμάται ανθρώπους και καταστάσεις που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη ζωή του και στη διαμόρφωση αυτού που είναι. Κατά κάποιον τρόπο αποτίει φόρο τιμής σε πρόσωπα αλλά και στην ίδια του τη ζωή, τις επιλογές του, τους προβληματισμούς του.
Δεν ξέρω τι μου άρεσε περισσότερο, πια από τις ιστοριούλες του προτιμώ. Γιατί με γοήτευσε και η μη πραγματοποιηθείσα συνάντηση με τον Μπουνιουέλ και η ταινία στην Ύδρα με τη Μαργαρίτα Μεγαπάνου που δεν έγινε ποτέ, και η σχεδόν ονειρική συνάντησή του με τη Νίκο και η μυθική αύρα που τυλίγει το θείο-Βερολίνο και η συζήτηση με το Λεωνίδα Χρηστάκη και… και… και…
 
Σαν ταινίες μικρού μήκους με απροσδόκητη πλοκή κι ανατροπές, με χαρακτήρες που ανήκουν στην πραγματικότητα αλλά και στο όνειρο.
 
Μου άρεσε ακόμη αυτή η νουάρ αίσθηση που διατρέχει ολόκληρο το βιβλίο. Ο συγγραφέας-σκηνοθέτης, ως μοναχικό λύκος αναζητά απαντήσεις, γοητεύεται, διεκδικεί. Και στο φινάλε μένει ξανά μόνος, όχι όμως απελπισμένος και νικημένος αλλά θριαμβευτής, επειδή κατάφερε να “φυλακίσει” μέσα σε 190 σελίδες, ανθρώπους σημαντικούς, είτε είναι ο Μιχάλης Κακογιάννης είτε ο Κώστας Καφάσης είτε ο θείος-Νότης (Θείος- Βερολίνο). Άλλωστε τι σημαίνει «σημαντικός»;

Αυτό ο καθένα από μας το αξιολογεί και η σημαντικότητα δεν έχει να κάνει με τη δημοφιλία, ή με το βαθμό δημοσιότητας αλλά με εκείνη την εσωτερική σχέση η οποία αναπτύσσεται με εντελώς διαφορετικά κριτήρια. Είναι εκείνοι οι άνθρωποι οι οποίοι συνθέτουν το παζλ, της  -όπως πετυχημένα λέει στο οπισθόφυλλο του βιβλίου- «προσωπική μυθολογίας», εν προκειμένω του συγγραφέα.
 
Σελίδες στις οποίες περισσεύει το συναίσθημα, χωρίς όμως τη μελό διάθεση. Αλλά το συναίσθημα εκείνο που διαμορφώνει τους ανθρώπους, που πλάθει κι αναδεικνύει την ποιότητα του χαρακτήρα τους.  Η πιο σωστή λέξη είναι «τρυφερότητα». Κι από κοντά ένα αδιόρατο, υπόγειο χιούμορ, εκείνο που χαρακτηρίζει τόσο τις ταινίες του Δημήτρη, όσο και το χαρακτήρα του.

.........................................................

Βιβλίο Δημήτρη Αθανίτη «Μυστικές Συναντήσεις» μερικές σκόρπιες σκέψεις
(Βαγγέλης Μανωλόπουλος, με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου σε Κομοτηνή κ Αλεξανδρούπολη 11 & 12 Μάρτη 2018)

Οι ιστορίες έρχονται η μια μετά την άλλη σαν αμοντάριστα πλάνα - ή ίσως και πολύ περίτεχνα μονταρισμένα - και ασυνείδητα ψάχνεις να βρεις τη σύνδεση τους...και τελικά συνειδητοποιείς ότι είναι η ίδιος ο συγγραφέας, η δίκη του ζωή, η δίκη του προσωπικότητα που διαγράφεται πίσω απ´ όλες αυτές τις πραγματικές ή φανταστικές συναντήσεις!

Ρομαντικός, συγκινητικός, ανθρώπινος, ζεστός, με στιβαρή αίσθηση του χιούμορ, χιούμορ λεπτό, πανέξυπνο, διακριτικό. Με αυτοπεποίθηση αλλά κ ικανότητα αυτοπαρατήρησης, με μεγάλη καθαρότητα ματιάς.

Τον γοητεύουν πάρα πολύ οι συμπτώσεις, αν κ δεν φαίνεται να τους αποδίδει κάποια μεταφυσική διάσταση ή εξήγηση, τις περιγράφει με την αθώα έκπληξη - κ ενίοτε- υπερβολή ενός παιδιού. Είναι ένας παρατηρητής του κόσμου του σινεμά κ ταυτόχρονα παίκτης μέσα σ´αυτόν. Βουτάει βαθειά στα νερά του και ταυτόχρονα παρατηρεί και καταγράφει, καταστάσεις, συναισθήματα, ατμόσφαιρες.

Ο Δημήτρης τρελαίνεται να γνωρίζει ανθρώπους. Υπάρχει εμφανής αντιστοιχία ανάμεσα στην προσέγγιση που κάνει σε μερικούς από τους χαρακτήρες του βιβλίου (π.χ. #15) κ τη προσέγγιση του στις λέσχες κ στο κοινό σε όλη την Ελλάδα! Γοητευτικά αυτοβιογραφικό! Επιτυχίες, αποτυχίες, αντιμετωπίζονται από το συγγραφέα με την ίδια θερμή, σχεδόν πατρική...είναι όλα τους παιδιά του!

Ο Αθανίτης έχει το χάρισμα να είναι πολύ προσιτός, συμπαθής και να σε κάνει να νιώθεις κοντά του (χωρίς όμως να σου παραδίδεται ποτέ) κάτι που φαίνεται πολύ καλά και στο βιβλίο του, και στον τρόπο που προσεγγίζει τους χαρακτήρες του και καταφέρνει να τους φέρει κοντά του…και κοντά μας!

Ο Δημήτρης είναι γενναιόδωρος (π.χ. γράφει για την Κιτσοπούλου (σ175):...ήταν τελείως μέσα στο μυαλό μου και συχνά, πήγαινε και πολύ παραπέρα).

Δεν θα κλείσω ποιητικά αλλά με μια πρακτική συμβουλή, σαν αναγνώστης: μην αρχίσετε το βιβλίο βράδυ, γιατί θα σας ξενυχτήσει...ίσως μια Κυριακή πρωί, για να έχετε όλη τη μέρα, κατά προτίμηση μετά από ένα καλό ξενύχτι για να είστε και στο κλίμα του βιβλίου!!

.........................................................

*«Μυστικές συναντήσεις» (κινηματογραφικά αφηγήματα) –Δημήτρης Αθανίτης (εκδόσεις Αγγελάκη, 2017)
Όταν ένας καταξιωμένος, στον τομέα του, δημιουργός, παρουσιάσει ένα έργο τέχνης άλλου είδους, άλλης κατηγορίας, αντιμετωπίζεται συνήθως με επιφυλακτικότητα. Ένας τραγουδιστής να ζωγραφίζει; Ένας ποιητής να κάνει κολάζ; Ένας σκηνοθέτης να γράφει;

Οι «Μυστικές συναντήσεις» είναι το πρώτο βιβλίο του σκηνοθέτη Δημήτρη Αθανίτη.  Εδώ, στα Αίθρια Λογοτεχνικά Μεσημέρια του Φεστιβάλ Δράμας, είναι ίσως ο καταλληλότερος χώρος για να παρουσιαστεί ένα βιβλίο ενός καλλιτέχνη των εικόνων, γιατί οι «Συναντήσεις» είναι όντως κάτι σαν χάρτινος κινηματογράφος – τουλάχιστον εγώ αυτή την εντύπωση είχα όταν το διάβαζα.
 
Όμως, όπως είπα, δεν θα επεκταθώ επ’ αυτού. Γιατί έχω στα χέρια μου την τελευταία ταινία του Δημήτρη Αθανίτη, μόνο που είναι χάρτινη – τις «Μυστικές Συναντήσεις». Θα το έλεγα, το βιβλίο, μια «μυθιστορηματική αυτοβιογραφία τεκμηρίωσης», εάν υπάρχει βέβαια ένας τέτοιος, μάλλον αδόκιμος όρος.
 
Όμως, πώς να περιγράψει κανείς μια συλλογή, ένα αρμονικό σύνολο 25 κείμενων, 26 με την εισαγωγή, που ναι μεν αφορούν σε υπαρκτά πρόσωπα,  αλλά στην πραγματικότητα είναι ισάριθμες νοητικές και συναισθηματικές περιπλανήσεις του συγγραφέα; 

Καμιά σημασία δεν έχει έαν έγιναν όντως αυτά που περιγράφει ο Δημήτρης, καμιά σημασία δεν έχει εάν πράγματι έκανε ο Αθανίτης τις σκέψεις που περιγράφει, εάν του είπαν ό,τι λέει πως του είπαν, και εάν είπε ό,τι λέει πως είπε. Το σημαντικό είναι ότι τα κειμενάκια, τα μικρά διηγήματα, είναι αυτόνομα αφηγήματα, αυτοτελή γραφτά, με ήρωες και πλοκή, που έχουν αρχή, μέση και τέλος. Είναι όντως περιπλανήσεις σε ένα κόσμο ιδεών, που, όμως, καθώς ο συγγραφέας τυγχάνει και σκηνοθέτης, εικονοποιούνται άμεσα πίσω από τα μάτια του αναγνώστη.

Μια σκέψη, μια συνάντηση, μια αναζήτηση, μια κουβέντα ανείπωτη, μια σύντομη συζήτηση, μια έντονη ανάμνηση: το ωραίο με το βιβλίο του Αθανίτη είναι ότι όλα αυτά μετατρέπονται σε ταινίες μικρού μήκους, που παίζονται και ξαναπαίζονται μέσα στο μυαλό του ανγνώστη μετά το διάβασμα του βιβλίου, με τη φαντασία του να χρησιμεύει ως μηχανή προβολής.

Ένα μυστικό τοπίο συντίθεται από τις ιστορίες του Δημήτρη,  ένα αιθερικό σώμα τόπων και ανθρώπων, με τον ίδιο να πλέκει τις συνάψεις μεταξύ τους: Ο Λουίς Μπουνιουέλ κι ο Σίμος ο Υπαρξιστής, ο Μιχάλης Κακογιάννης κι ο Νίκος Ξανθόπουλος, ο Βέγγος κι ο Φασμπίντερ, ο Μπεν Γκαζάρα κι ο Κώστας Καφάσης, η Κυβέλη και η Nico.

Ήρωες μια προσωπικής μυθολογίας, ηρωίδες ιδιωτικής χρήσεως, όσιοι και αγίες ενός ατομικού εορτολογίου, που συνετέθη από τη ματιά και το μυαλό του Δημήτρη Αθανίτη, όχι από τότε που πρωτοκοίταξε μέσα από το βιζέρ, αλλά από τότε που πρωτάνοιξε βιβλίο και άρχισε να αναρωτιέται ποιος είναι αυτός ο ίδιος, ποιο είναι αυτό το το φαντασμαγορικό σύμπαν εντός του οποίου βρέθηκε, ποια είναι η σχέση μεταξύ τους, και κυρίως,  τί θα γίνει μετά...

Διαβάστε, φίλες και φίλοι, τις Μυστικές συναντήσεις, αφήνοντας κατά μέρος την επιφυλακτικότητά σας.  Ναι, ο Δημήτρης Αθανίτης έγραψε βιβλίο – και γιατί όχι; Ο Ελύτης έκανε κολάζ...